Professor William Hatcher bezocht Nederland op 4 juni j.l. en demonstreerde met zijn persoonlijkheid tegelijk datgene waar hij het over wilde hebben; authenticiteit en de autonomie om dat waar te maken. Moet je daar dan ook zo'n staat van dienst als hij voor hebben, zou je je haast kunnen afvragen? Hij doceert op dit moment binnen de vakgroepen Ethiek en Religies van de (Bahá'í) Landegg Academy in Wienacht, Zwitserland en is voorzitter van de vakgroep Ethiek aldaar. Zo is hij als gast-hoogleraar ook verbonden aan de Laval University in Quebec, Canada, alwaar hij vanaf 1968 doceert. Hij heeft daar een vaste leerstoel mathematica vanaf 1972. Op dezelfde wijze is hij verbonden aan het Steklov Institute for Mathematics in St. Petersburg, Rusland. Hij was herhaalde malen gastdocent aan de École Polytechnique Fédérale in Zwitserland en aan de Universiteit van Straatsburg in Frankrijk. Een keuze uit zijn boeken: Logic and Logos: Essays on Science, Religion and Philosophy (1990); The Law of Love Enshrined, Selected Essays (1996); The Bahá'í Faith: The Emerging Global Religion (1984, 1997); The Ethics of Authenticity (1997); The Logical Foundations of Mathematics (1982); en Absolute Algebra (1978). Gedurende zijn gehele loopbaan concentreerde hij zijn onderzoek en onderricht op de kwestie van de wijsgerige interpretatie van wetenschap en religie. In 1963 ontving hij een eredoctoraat aan de Universiteit van Neuchâtel, Switzerland. Bill Hatcher zal binnenkort zijn boek "Love, Power, Justice" doen uitgeven. Een klein voorproefje werd op 4 juni in het Academiegebouw te Utrecht gegeven toen hij met niet mis te verstane, luide stem zijn voordracht hield in het kader van het ontwerp van een universeel ethisch systeem. Van de (helaas) weinige aantekeningen die ik had gemaakt probeer ik toch een verslagje te maken.

De ethiek van de echtheid. Een cultuur van waarachtigheid, liefde en gerechtigheid. Het verlangen van de mensheid gaat daar naar uit. Het ging over authenticiteit; dus over een combinatie van waarachtigheid, echtheid, onvervalstheid, integriteit, oorspronkelijkheid. En wat die oorspronkelijkheid betreft ging het met name over de intrinsieke, tot het wezen 'mens' behorende eigenschappen, de ingeschapen, eigen waarde, universeel geldend voor alle mensen. Door goddelijke opvoeding worden eigenschappen ingeschapen zoals gemeenschapszin, rechtvaardigheid, ware kennis, heelheid, medemenselijkheid, gelijkwaardigheid, zelfkennis, liefde, vereniging, harmonie, eenheid-in-verscheidenheid, wijsheid, sociaal-emotionele intelligentie, altruïsme, spiritualiteit, dienstbaarheid, godverbondenheid, etc, etc. Deze eigenschappen zijn soeverein door hun integriteit. Het zijn de zogenoemde 'onoverwinnelijke' krachten. Neem bijvoorbeeld liefde; liefde is niet met grove macht af te dwingen of te verpletteren, liefde is een soevereine macht op zichzelf. Liefde is een universele macht die verbindt tot eenheid-in-verscheidenheid. Liefde en rechtvaardigheid convergeren daarbij, maken elkaar mogelijk en sluiten met elkaar een verbond. Maar liefde en authenticiteit horen onverbrekelijk bij elkaar. Slechts een authentiek levend mens kan waarachtige liefde realiseren.

Het gaat erom dat we de autonomie ontwikkelen om authentiek te zijn, dat we ons vermogen tot zelfbestuur ontwikkelen teneinde uit de verf te komen met onze onvervalste oorspronkelijkheid. Als we dat vermogen ontwikkelen voldoen we al aan een centraal principe van een duurzaam ethisch systeem; beoefen in alles je waarachtigheid. Alle andere ethische systemen en gedragscodes leggen het af tegen dit centrale principe. Deze 'zachte kracht' is niet te overwinnen door een atmosfeer van harde competitie, machtswellust of dominantie. En dan gaat het erom dat we dat vermogen stelselmatig ontwikkelen in het hier-en-nu, omdat we dan ook leren leven in het voortschrijdend NU-moment. We hebben het hier over een vermogen dat nu nog slechts door zo'n 5% van de mensengemeenschap gerealiseerd wordt. Het vereist niet alleen meer 'assertiviteit', maar vooral levensmoed en vertrouwen op God. Het vergt een aanvaarding van je uniciteit en van een vorm van alleen-staan, zelfs een aanvaarding van eenzaamheid als je het zonder God klaar wilt spelen.

Het doel van een ethisch systeem zou moeten bestaan uit de vestiging van authentieke intermenselijke relaties, beheerst door waarachtigheid en integriteit. Relaties, gebaseerd op de intrinsieke waarde van onze mensheid. Overigens: de werkelijkheid zelf bestaat au fond uit een complex systeem van wisselwerkingsrelaties.

Hatcher vertelde hoe de aandacht voor authenticiteit midden vorige eeuw in zwang raakte, en door de diverse wereldberoemde auteurs werd het probleem van authentieke relaties uitgewerkt.

Sommige verdere aandachtspunten:

Onze rationele, analytische geest heeft ons geleerd om steeds scherper onderscheid tussen alles te kunnen maken maar we zijn daarin te ver doorgeschoten, merken we in de 20^e eeuw. Onderscheid maken werd tot scheidingsdenken. We gingen ons blindstaren op verschillen, niet meer in staat tot het zien van zinvolle relaties en overeenkomsten. Verdeeldheid scheppen diende eigen belang ten koste van de 'ander'. We schiepen 'de ander' en bevorderden vervreemding ten bate van onszelf. We schiepen onoverbrugbare kloven tussen mensen en tussen hele volkeren door 'de ander' te demoniseren.

De oorzaak van dat doorschieten in scheidingsdenken en verdeeldheid scheppen is het najagen van macht. [Verdeel en heers] De oorzaak van het najagen van macht is de begeerte tot zelfverheffing en het zichzelf toe-eigenen van speciale rechten die aan de ander worden ontzegd en waardoor de ander kan worden onderworpen. De grootste zonde is reeds de innerlijke koestering van de illusie, het gevoel, het denkbeeld een hogere status te bezitten dan de ander. De realisering van deze illusie komt in de praktijk echter neer op de vernedering en benadeling van de ander. Want in werkelijkheid zal de intrinsieke gelijkwaardigheid onder de mensen gerealiseerd dienen te worden. De geschiedenis kent tot op de dag van vandaag een onafgebroken reeks traumatische gevolgen van zelfverheffing.

Universeel is het verlangen naar authenticiteit onder de mensen en onder de volkeren en naties. Maar op talloze plekken wordt authenticiteit echter nagestreefd op een onvolwassen wijze, door het creëren van substituten voor authenticiteit, een soort virtual reality. Waarachtige interactie tussen mensen wordt dan vervangen door kunstmatige 'authenticiteit'. Het grootste deel van de 20^e eeuw wordt gekenmerkt door de weigering om de (Godgegeven) authenticiteit in menselijke relaties te realiseren. Vandaar de moeite die het kost om eenheid-in-verscheidenheid te realiseren. Professor Hatcher schreef de formule op het bord: "Unity = Justice + Love", waarbij rechtvaardigheid de wet is die over de liefde heerst. We kunnen dus niet buiten volwassenwording in authenticiteit. Op het niveau van materiële goederen zijn we gewend om de schaarste te manipuleren in een competitieve en concurrerende sfeer waarbij billijkheid en rechtvaardigheid veelal ver te zoeken zijn. Het altru•stische samen delen is hoge uitzondering. Maar op het niveau van intrinsieke kwaliteiten geldt een omgekeerde wet en kunnen we gul blijven uitdelen terwijl we er zelf rijker van worden. Denk maar aan het delen van liefde, vertrouwen, wijsheid, kennis, spiritualiteit, etc.

Je kunt zeggen dat 4 menselijke vermogens de dragers van authenticiteit zijn: 1) Bewustzijn, met name zelf-bewustzijn, meta-bewustzijn en zelfkennis. (dit vermogen kun je het meta-vermogen noemen) 2) Denkvermogen, omgaan met het taalspel der tekens, symbolen en metaforen 3) Het vermogen van het hart, een weten en begrijpen dat verder gaat dan de ratio. 4) De wil die dat weten omzet in gedrag en handelingen.

Jammer dat professor Hatcher te weinig tijd had om daar nader op in te gaan. We moeten hem maar vaker in Nederland uitnodigen. Straks eerst dat nieuwe boek van hem bestellen.

Eric Fienieg.